Samobójstwo – pigułka edukacyjna

Ostatnio w dość krótkim czasie dotarły do mnie informacje o odejściu kilku znanych mi bliżej lub dalej osób. Śmierć, o której piszę została zaplanowana przez każdą z tych osób i wykonana wedle określonego planu. Każde samobójstwo jest PLANEM. Nie emocją, nie szaleństwem czy chwilą słabości. To decyzja „PRZEMYŚLANA”.

Czuję, że wciąż zbyt mało wiemy o tym okrutnym i jakże poruszającym zjawisku. Mam nadzieję, że po dawce wiedzy jaką Wam dzisiaj przedstawię będziemy bardziej świadomi, czujni i wyrozumiali. To klucz do udzielenia pomocy. Zapraszam.

DEFINICJA

„Samobójstwo jest zjawiskiem wstrząsającym, wynikiem dramatycznej decyzji człowieka pogrążonego w cierpieniu i desperacji. Ofiarą samobójstwa jest nie tylko osoba, która targnęła się na swoje życie. Ofiarami są także jej bliscy, rodzina, przyjaciele, znajomi, sąsiedzi, lekarze i terapeuci, którzy próbowali pomóc i zapobiec nieszczęściu”.

„Nadzieja umiera ostatnia…”

Aaron Beck uważa, że najważniejszym czynnikiem poprzedzającym zamach na własne życie jest utrata nadziei. Nawet głęboka rozpacz, ale powiązana z nadzieją, zapobiega samobójczym zamachom.

ZACHOWANIA SAMOBÓJCZE

POŚREDNIE ZACHOWANIA AUTODESTRUKCYJNE

Należą tutaj: świadome i celowe narażanie się na niebezpieczeństwo, zagrożenie życia, samookaleczenie, kpienie sobie ze śmierci (np. niektóre sporty ekstremalne, ryzykowane zachowania).

BEZPOŚREDNIE ZACHOWANIA AUTODESTRUKCYJNE: 

  1. Pośrednie myśli o śmierci np. rozważania na temat bezsensu życia, myśli rezygnacyjne, snucie marzeń o zachorowaniu na jakąś nieuleczalną chorobę czy o ulegnięciu wypadkowi.
  2. Myśli samobójcze – planowanie działań, rozważanie o sposobie, fantazjowanie na temat tego, co będzie „potem” (np. wyobrażenia pogrzebu, reakcji otoczenia, „życia po życiu” itp.)
  3. Tendencje samobójcze, kiedy to wyobrażenia są połączone z konkretnym planem ich realizacji, przygotowywane są narzędzia (np. zaopatrzenie się w mocny sznur, zbieranie leków i substancji toksycznych itp.)
  4. Próby samobójcze – mogą i często prowadzą do nich tendencje samobójcze. Udana próba samobójcza może prowadzić do samobójstwa dokonanego.

SAMOBÓJSTWA A CHOROBA PSYCHICZNA

Samobójstwo nie jest chorobą i nie musi być wynikiem zaburzeń psychicznych. Można sobie wyobrazić sytuację, w której zdrowy psychicznie człowiek popełnia samobójstwo (np. z pobudek ideologicznych, samobójstwo w czasie wojny, po aresztowaniu, z lęku przedtorturami, czy samobójstwo człowieka, który wie o terminalnej chorobie i chce uniknąć cierpienia z nią związanego).

Z drugiej jednak strony zdecydowana większość, bo aż 80% ofiar samobójstw, to osoby z zaburzeniami psychicznymi. Choroba psychiczna stanowi najistotniejszy czynnik ryzyka samobójstwa. Największym ryzykiem obarczeni są chorzy na depresję nawracającą i depresję w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej.

Zachowania samobójcze mogą się pojawić w przebiegu wielu innych zaburzeń psychicznych:

  • w schizofrenii
  • w uzależnieniach od substancji psychoaktywnych,
  • w ciężkich zaburzeniach osobowości,
  • w ciężkich zaburzeniach lękowych,
  • w organicznych chorobach mózgu (np. wczesny etap procesu otępiennego, choroba Huntingtona, różne stany pourazowe).

Ryzyko znacznie się zwiększa w przypadku współistnienia kilku zaburzeń (np. u osoby chorującej na depresję i uzależnionej od alkoholu) i w przypadku współistnienia poważnej choroby somatycznej, zwłaszcza z towarzyszącym przewlekłym bólem.

CZYNNIKI RYZYKA SAMOBÓJSTWA

Istnieją specyficzne grupy ludzi, warunki, czynniki i sytuacje charakteryzujące się zwiększonym ryzykiem dokonania próby samobójczej.

Należą do nich:

  • zaburzenia psychiczne
  • czynniki socjoekonomiczne: żałoba, osierocenie, problemy małżeńskie (brak stabilności, poczucia bezpieczeństwa w związku, separacja czy rozwód) ,frustracje związane z pracą lub szkołą, bezrobocie, zadłużenie, konflikt z rodzicami lub dziećmi, problemy mieszkaniowe, długi, problemy prawne, izolacja społeczna, osamotnienie, bycie ofiarą przemocy, nadużycia, u młodych osób zawód miłosny, niemożność sprostania wymaganiom rodziców, niechciana ciąża,
  • choroby somatyczne (zwłaszcza wczesny okres ciężkiej choroby, choroby przewlekłe, przebiegające z bólem, nowotwory, choroby upośledzające sprawność fizyczną, okaleczające, wiążące się z koniecznością przyjmowania dużej ilości leków),
  • organiczne choroby mózgu (np. majaczenie, otępienie, padaczka skroniowa, choroba Huntingtona),
  • traumatyczne wydarzenia – np. stanie się ofiarą wypadku, przemocy, zbrodni, utraty,
  • płeć męska (samobójstwa dokonane); u kobiet częściej nieskuteczne próby samobójcze,
  • wiek: osoby młode oraz okres między 65. a 80. rokiem życia; około 70% samobójstw przypada na okres po 40. roku życia,
  • rasa biała,
  • próby i zapowiedzi samobójcze w wywiadzie,
  • samobójstwa wśród rodziców i krewnych lub innych osób ważnych dla pacjenta.

CZYNNIKI PROTEKCYJNE

Oceniając ryzyko samobójstwa, bierze się pod uwagę czynniki, które mogą chronić pacjenta przed autodestrukcją. Należy jednak pamiętać, że żaden z nich nie zapobiega samobójstwu w 100%, a obecność czynników protekcyjnych nie powinna uśpić naszej czujności. Należą do nich:

  • brak zaburzeń psychicznych,
  • stabilne zatrudnienie,
  • obecność dzieci w domu,
  • poczucie odpowiedzialności za rodzinę,
  • ciąża,
  • głęboką wiara, światopogląd religijny,
  • wysoka satysfakcja życiową
  • umiejętności radzenia sobie i rozwiązywania problemów,
  • wsparcie społeczne,
  • wsparcie lekarza lub psychologa.

SYGNAŁY ZAGROŻENIA

Zdecydowana większość osób, które popełniły samobójstwo, wcześniej komunikowała swój zamiar w pośredni lub bezpośredni sposób. Być może prawidłowe odczytanie takiego komunikatu pozwoliłoby zapobiec tragedii. Stąd warto być wyczulonym na różne sygnały zagrożenia.

  • wypowiedzi typu: „lepiej byłoby wam beze mnie”, „lepiej byłoby ze sobą skończyć”, 
  • przygotowywanie środków (np. gromadzenie leków, zdobycie ostrych narzędzi, sznura),
  • napisanie testamentu i/lub pożegnalnych listów, 
  • nieoczekiwane wizyty u bliskich osób sprawiające wrażenie żegnania się, 
  • nagłe izolowanie się od otoczenia,
  • „filozoficzne” rozważania o śmierci, 
  • sny o tematyce śmierci, egzekucji, pogrzebu, 
  • rozważania o możliwości połączenia się z ukochanymi zmarłymi,
  • przeglądanie stron internetowych dotyczących samobójstw, pisanie o tym na blogach, czytanie takich blogów itd.

UWAGA!

Niepokojącym sygnałem może być również nagła, paradoksalna poprawa stanu psychicznego osoby, która do tej pory prezentowała nasilony smutek, lęk itp. Chory czuje się wtedy lepiej, ponieważ podjął już decyzję, która w jego mniemaniu rozwiąże dotychczasowe problemy. Podjęcie decyzji kończy okres niepewności i strachu.

MITY NA TEMAT SAMOBÓJSTWA

1.Samobójstwo popełniają ludzie słabi, egoistyczni, którzy chcą tylko uciec od problemów. Nie wolno tłumaczyć zachowań samobójczych „złymi” cechami charakteru człowieka. Ludzi „silni” też miewają okresy załamania, bywają tak przytłoczeni problemami, czy po prostu chorobą, że tracą wszelką nadzieję i chęć życia. Mit o egoizmie i słabości powoduje, że osoby odratowane, które następnie są leczone z powodu, np. depresji, muszą zmagać się z poczuciem winy i wstydu za próbę samobójczą, co utrudnia im powrót do zdrowia.

2. Osoba mądra, odnosząca sukcesy nie popełnia samobójstwa. Nieprawda – samobójstwo może dotyczyć każdego. Wiele osób sławnych, znanych i podziwianych odebrało sobie życie.

3. Nikt, kogo znam, nie jest typem samobójcy. Nie ma czegoś takiego jak „typ samobójcy”. Zachowania samobójcze zdarzają się u bardzo różnych osób.

4. Samobójstwo jest wynikiem nagłego impulsu, trudno je przewidzieć. Takie impulsywne akty samobójcze zdarzają się, jednak z reguły większość osób przed podjęciem próby samobójczej rozważa argumenty za i przeciw, boryka się z podjęciem ostatecznej decyzji, snuje plany.

5. Samobójstwo jest „normalną” reakcją na skrajną traumę, przeciwności losu, utraty. Traumatyczne wydarzenia mogą wyzwalać próby samobójcze, ale nie są ich powodem. Większość ludzi posiada odpowiednie zasoby, aby poradzić sobie ze stresem. Rolą otoczenia jest wzmocnienie i pokazanie tych zasobów.

6. Pytanie o myśli samobójcze może sprowokować do takiego czynu. Otwarta rozmowa na ten temat jest wyrazem troski, pokazuje, że problemy bliskiej osoby traktowane są poważnie, pomaga odbarczyć się i przynosi ulgę psychiczną. Może być okazją dla osoby planującej samobójstwo do przemyślenia, a nawet zmiany decyzji. Daje również ważną informację, implikującą dalsze działania.

7. Jeśli ktoś podjął decyzję o odebraniu sobie życia i tak nie można go powstrzymać. Wręcz przeciwnie, większość osób, chce zostać powstrzymana, poprzez próbę samobójczą woła o pomoc. Większość osób chce zakończyć problemy, ból, cierpienie, a nie życie.

8. Osoba, która podejmuje próbę samobójczą, chce tylko zwrócić na siebie uwagę. Próba samobójcza może być wołaniem o pomoc. Ale nawet jeśli tak jest, gdy człowiek nie otrzyma tej pomocy, może ponowić próbę w bardziej skuteczny sposób. Należy pamiętać, że nawet najbardziej „demonstracyjne” zachowanie może zakończyć się tragicznie, nawet wbrew intencji ofiary.

9. Ktoś, kto mówi o samobójstwie, nie zrobi tego naprawdę. Większość osób, które popełniły samobójstwo, komunikowała swój zamiar w bezpośredni lub pośredni sposób.

STATYSTYKI

W Polsce w 2016 r. śmiercią samobójczą zginęło więcej osób niż w wypadkach drogowych. 

W 2016 r. Komenda Główna Policji odnotowała 9861 prób samobójczych, z czego 5405, zatem blisko 55% przypadków, zakończyło się zgonem (o 283 mniej niż w 2015 r.).

Mężczyźni popełnili 4638 samobójstw (85,8% przypadków), a kobiety 767.

Samobójstwa częściej popełniano w miastach (56,1%) niż na wsi (43,9%.).

NASZA POSTAWA

  1. Nie przechodź obojętnie obok kogoś kto sygnalizuje swoje problemy (werbalnie lub niewerbalnie). 
  2. Okaż wsparcie – zatrzymaj się, zapytaj, wysłuchaj, porozmawiaj. Dowiedz się w czym leży problem.
  3. Bądź w stałym kontakcie z osobą, która jest w kiepskiej formie psychicznej i/lub fizycznej.
  4. Spróbuj pomóc w taki sposób w jaki potrafisz i możesz – wsparcie emocjonalne, finansowe, duchowe.
  5. Bij na alarm – zgłoś wiadomość o niskim samopoczuciu danej osoby innym, którzy także mogliby pomóc (członkom rodziny, bliskim, instytucjom np. szkole). Ważne jest, aby pozostać uważnym i o ważność poprosić innych.
  6. Zachęć tą osobę do skorzystania ze specjalistycznej pomocy. Psycholog, terapeuta lub lekarz mają wiedzę i narzędzia pomocowe, których nie posiadają osoby spoza tej branży. 

PODSUMOWANIE

Zdarza się, że rzeczywistość nas przerasta, że tracimy nadzieję, że świat stawia zbyt wysokie wymagania, że ogarnia nas mrok i pustka. Zdarza się, że śmierć wydaje się wybawieniem od przytłaczającej codzienności. Lecz po jakimś czasie ktoś podaje nam rękę, ktoś zapala światło, znów widzimy barwy i czujemy smak życia. O ile wytrzymamy, o ile doczekamy…Zatem rezygnacja, odejście, zniszczenie siebie jest zawsze najgorszym, niepotrzebnym i pochopnym rozwiązaniem. Jak pisał John Donne, „żaden człowiek nie jest samoistną wyspą; każdy stanowi ułomek kontynentu, część lądu. Śmierć każdego człowieka umniejsza mnie, albowiem jestem zespolony z ludzkością (…)”.

Opracowanie na podstawie wywiadu z prof. dr hab. med. Dominiką Dudek i w oparciu o jej wypowiedzi. (Klinika Psychiatrii Dorosłych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie)

Źródła zdjęć: Pinterest

You may also like

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *